Ddek » Specials » Nederlandse postgeschiedenis
Ddek: Informatie van A tot Z

De hele geschiedenis van het postvervoer in Nederland

De postgeschiedenis van Nederland strekt zich uit van het heden tot de tijd, dat de Romeinen het zuiden van de lage landen beheersten. Berichtenverkeer heeft immers in elke tijd (behalve in de prehistorie) bestaan. De manier hoe de berichten verspreid werden, was echter zeer tijdsafhankelijk. De postgeschiedenis vormt daarmee een afspiegeling van de algehele geschiedenis. Ontwikkelingen als de opkomst van steden en staten of het uitbreken van de wereldoorlogen hadden vrij directe gevolgen voor het verloop van het posttransport.

De centrale kwestie bij de postorganisatie

De posterijen kennen twee kanten van dezelfde medaille. Aan de ene kant is een postorganisatie er namelijk ten dienste van de maatschappij, waarbinnen zij voor het postvervoer zorg draagt. Aan de andere kant moet een postdienst winst maken voor degene die haar in zijn bezit heeft.

Winst maken versus het dienen van de maatschappij

Winstgevendheid en dienstverlening ofwel de economische en sociale functie van het postbedrijf vormen in praktijk niet zelden een tegenstelling, waarbij het zwaartepunt van tijd tot tijd kan verschuiven. Aan het begin van de negentiende eeuw moest de post namelijk vooral geld opleveren voor de staat, terwijl dit in de tweede helft van de negentiende eeuw omsloeg naar een nadruk op dienstbetoon. Tekenend voor deze tegenstelling is dat de postmaatschappij nu eens onder het ministerie van Binnenlandse Zaken viel en dan eens beheerd werd door het ministerie van Economische Zaken of het ministerie van Financiën.

De geschiedschrijving over de post

De postgeschiedenis is redelijk uitgebreid onderzocht door historici. Verscheidene proefschriften zijn in Nederland geschreven over het postale verkeer en diverse gepopulariseerde boeken zijn gepubliceerd bij onder meer jubilea (zoals het 200-jarig bestaan van het postbedrijf). De postgeschiedenis is daarmee een kleine, maar bruisende tak binnen het wetenschappelijke bedrijf van de geschiedbeoefening.

Nederlandse postgeschiedenis: Post in eenentwintigste eeuw

Na de privatisering van het Nederlandse postbedrijf in 1989 volgde vanaf 2000 de liberalisering van de postmarkt. Het eerdere staatsbedrijf kreeg daarmee naast zich een aantal concurrenten, zoals Sand…

Nederlandse postgeschiedenis: Post na de Tweede Wereldoorlog

In het verwoeste en beroofde Nederland moesten de posterijen direct na de Tweede Wereldoorlog grootse moeite doen om brieven in alle uithoeken van het land te bestellen. Rijke jaren volgden na de wede…

Nederlandse postgeschiedenis: Post tijdens de wereldoorlogen

De periode tussen 1914 en 1945 vormde een zware tijd voor de posterijen. De twee wereldoorlogen brachten grote hindernissen en problemen in de personele bezetting met zich mee. Ook tijdens het interbe…

Nederlandse postgeschiedenis: Post in de negentiende eeuw

De negentiende eeuw was de tijd waarin de posterijen tot grote bloei kwamen. De Nederlandse bevolking ging meer consumeren en daarbij hoorde onder meer het gebruik maken van de postdiensten. De Nederl…

Nederlandse postgeschiedenis: Post in de vroegmoderne tijd

Sinds de middeleeuwen werd het postvervoer in de Nederlanden vooral door de steden afzonderlijk geregeld. In de vroegmoderne tijd werd geleidelijk aan de stap gezet richting het centraal organiseren v…

Nederlandse postgeschiedenis: Post in de middeleeuwen

Door het verval van het Romeinse rijk viel het hechte postnetwerk ervan uiteen. Waar de Romeinen met hun cursus publicus nog een strakke organisatie hadden om brieven systematisch en snel door een gro…

De post in de tijd van de Romeinen

Het eerste en zeer prille begin van de Nederlandse postgeschiedenis ligt in de tijd van de Romeinen. De lage landen stelden in deze tijd in politiek en intellectueel opzicht weliswaar nog weinig voor,…
Gepubliceerd door Ddek op 05-10-2016. Het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van deze special ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.

Bronnen en referenties
  • G. Hogesteeger, 200 jaar post in Nederland (Den Haag 1998).
  • M. Davids, De weg naar zelfstandigheid (PTT 1989). De voorgeschiedenis van de verzelfstandiging van de PTT in 1989 (Hilversum 1999).
Schrijf mee!